Kariyerinin
Tam Orta Yerinde
Seninleyim

Bireysel değerlerin kariyer değerleri üzerindeki etkisini analiz eden bir araştırmadan bahsetmek isterim. Okuduğumda bana çok ilginç gelen sonuçlar buldum. Sadece kadın öğrenciler üzerinde sınırlı tutulmuş olmasını biraz garip bulsam da aynı çalışma cinsiyet ayırt etmeksizin yapılabilir.

Yedi üniversiteden 700 kadın öğrenciye uygulanan bu araştırmada Bireysel Değerler Ölçeği ve Kariyer Değerler Ölçeği kullanılmış. Sonuçlar çarpıcı: bireysel değerlerin alt boyutları ile kariyer değerlerinin alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuş.

Peki nedir kariyer? Bireylerin yaşamları süresince işte kazandıkları deneyim ve faaliyetlerle ilgili algılanan tutum ve davranışlar dizisidir. Ama daha da önemlisi — kariyer, bireyin kendisidir.

Kariyer değerleri ise bireyin kariyeri için vazgeçemediği unsurlardır. Schein'in tanımladığı sekiz kariyer değeri var: otonomi, istikrar, teknik yetkinlik, yönetsel yetkinlik, girişimci yaratıcılık, hizmete adanmışlık, yaşam tarzı ve meydan okuma.

Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu şu: akademik başarı ne bireysel değerlerden ne de gelir düzeyinden etkileniyor. Ancak annenin eğitim düzeyi, çocuğun bireysel değerlerini anlamlı biçimde şekillendiriyor.

Kariyer planlaması yaparken, bireysel değerlerinizi dikkate alarak yol çizmeniz hem size hem de çevrenize önerilebilir. Çünkü kim olduğunuzu bilmeden nereye gideceğinizi bilemezsiniz.

Koçluğa heves duymama sebep olan bir yazı yazmak istedim. Bir gün yöneticim benim bu konulara olan ilgimi bildiği için bir film önerdi: Tony Robbins: I'm Not Your Guru. Çok etkilendim ve bir kez daha izledim, sonra bir kez daha. Nasıl bir etki, bu nasıl bir yetenek diye sordum kendime ve hayat hikayesini araştırmaya başladım.

1960'ta Kaliforniya'da doğan Tony Robbins, 7 yaşında anne-babasının boşandığını yaşıyor. Erken yaşta insanların değişmesine yardım etmekle kendini de değiştirebileceğini fark ediyor. Lisede "çözümlerin adamı" olarak ün kazanıyor.

"Daha çok şey öğrendikçe, öğrenmeye daha bir tiryaki oldum. Birkaç yıl içinde 700'e yakın kitap okudum; hemen hepsi insani gelişme ve psikoloji üzerineydi." — Tony Robbins

Üniversite mezunu bile olmayan Robbins'e psikologlar karşı çıkıyor, şarlatan diyorlar. Ama o, bir psikiyatristin yedi yıldır tedavi edemediği hastanın fobisini on beş dakikada çözüyor.

40 yılı aşkın sürede 50 milyondan fazla insanın hayatına dokunan Tony Robbins'in hikayesi bana şunu öğretti: Mükemmel olmalı diye bekleseydi, bu yolculuk hiç başlamazdı.

Ne zaman kendimi bırakmış hissetsem, filmini açar izlerim ya da kitaplarından rastgele bir sayfa okurum. Sonra kendime sorarım: yeterince inanıyor musun?

Tiyatroya olan ilgimden daha önce bahsetmiş miydim bilemiyorum. Küçüklüğümde her kalabalık aile toplanmasında kılıktan kılığa girer, yanıma figüran bulursam alır ufak gösteriler yapardım. Lisede başrolde oynadığım bir oyunum bile var.

Ama hiçbir zaman tam sahiplenememiş, "ben de bunu istiyorum" diyememişim. Çünkü "oyuncu olup ne yapacaksın, adam gibi bir iş sahibi ol" baskısıyla yetiştim. Fen bölümü seçmeyen vasat sayılırdı. Ben Türkçe-Matematik seçtim, Maliye okudum. O vasat bendim.

30 yılımı sürüklenerek geçirdim. Yanlış seçimler, kendimi hiç tanımadan verilen kararlar, tüm bunlara karşı almak istediğim intikamı kendimden almaya çalışmak — kendimi en dibe çekti.

İyi ki oldu.

33 yaşımda, ufacık bir çocuğum varken, annemden izin alarak Yaratıcı Drama Atölyesi'ne başladım. 17 yıl sonra tekrar tiyatro sahnesine çıktım. Öyle büyük bir gurur ki benim için.

Koçluğun bana kattığı en önemli öğreti "herkes aynı değil" mantığıydı. Bakmaya, anlamaya başladığımda bunu net gördüm. Bu zamana kadar başarısızlık olarak gördüğüm her olayı, her kişiyi affederek başladım bu yolculuğa.

Yaşıma sığmayan hayallerim var. Tekrar başarısız olursam üzülürüm, ama o başarısızlıktan çıkardığım dersleri de yazarım. Çünkü biliyorum: en büyük başarılar büyük başarısızlıklardan sonra çıkar.

Rekabetin giderek güçleştiği dünyada, kişisel gelişim alanında son yıllarda değişen ve gelişen birçok meslek dalı var. Koçluk da bunlardan biri. Evlilik, iş yaşamı, okul hayatı, ebeveynlik gibi pek çok alanda koçlar; bizlere birer pusula gibi yol gösteriyor.

Ursela K. L. Guin'in bir sözü var: "Yanlış sorulara verilebilecek doğru cevaplar yoktur." Koçun görevi de tam olarak bu: doğru sorularla danışanını kendi cevabına götürmek. Kişinin farkında olmadığı şeylerin farkında olmasını sağlamak.

Bireysel ve toplumsal aydınlanma birbirini besler. Kendini bilen, kendine güvenen bireyler; daha cesaretli, başarılı ve dikkatli olurlar. Kişisel refah ile toplumsal refah aynı anda yeşerir.

Pablo Neruda'nın "Yavaş Yavaş Ölürler" şiirini okuduğumda koçların danışanına yaşam yolunda keşfe çıkmasını ifade ettiğini hissederim hep. Alışkanlıklarının esiri olanlar, rüyalarının peşinden gitmeyenler, belirsizlik için bilineni riske atmayanlar... yavaş yavaş ölürler.

Yavaş yavaş ölmemek için; kendinize pusula olun. Farkındalıklarınızı ve yeni heyecanlarınızı canlı tutun.

Bu zamana kadar hep bireysel koçluktan bahsettim. Şimdi biraz takım koçluğundan bahsedelim. Koçluk eğitimim bittikten sonra bu işin çok kapsamlı olduğunu, üzerine yeni eğitimler katmadan gerçek keyif alamayacağımı anladım. Kurumsal bir şirkette çalışmam sebebiyle de takım koçluğu eğitimini almaya karar verdim. İyi ki yaptım.

Prof. Dr. Acar Baltaş'ın da dediği gibi tek kelimeyle özetlenebilir her şey: Sinerji. Bir araya gelen bireylerin toplam enerjisi, bireylerin tek tek sahip olduklarının toplamından daha fazla olur.

Takım koçu; aynı hedef uğruna bir araya gelmiş bu insan topluluğunun hedefini netleştirerek, iç-dış ilişkilerini geliştirerek, takımın elemanlarının toplamından daha etkin olmasını sağlayan profesyoneldir.

Bireysel koçluktan farkları neler? Bireysel koçlukta kişiye odaklı çalışılırken, takım koçluğunda bireyler arası ilişkiye ve iletişime koçluk yapılır. Takım koçluğu sonuç odaklıdır. Tüm ekip üyelerinin söylediklerinin kesişim noktalarına odaklanmak esastır. Güven, bireysel koçluktan daha geç oluşabilir.

Ve bence en önemli fark: takım koçu, takım lideriyle birlikte çalışmak zorundadır. Bu ortaklık olmadan sürdürülebilir bir dönüşüm mümkün değil.

Çatışma nedir diye araştırdığınızda karşınıza hep olumsuz tanımlar çıkıyor. Ben size farklı bir tanım önereyim: "İki ya da daha fazla seçenekten birini tercih etme durumu." Daha güzel değil mi?

Çatışmayı olumsuz hale getiren şey ego'dur. Kişisel ego, konudan koparak kişiye odaklanmaya yol açar. Empatiyi engeller, suçlayıcı bir tutum doğurur. Ve motivasyon ile performans birlikte düşer.

İki tür çatışma süreci var. Birincisi: çatışmayı hissedip gerilmek, söylenmeye başlamak, karşı tarafın da söylenmesi... Bu yönetilemeyen çatışmadır, iki taraf için de kazanım yoktur.

İkincisi: çatışmayı hissetmek, sakin kalmak ve sormak — "bu çatışmadan benim kazanımım ne? Benim gücüm, karşı tarafın gücü ne?" Bu, doğru yönetilen çatışmadır ve karşılıklı fikir alışverişine dönüşür.

Çatışmayı olumlu yönetmek için: anda kalın, anlaşılamayan noktayı netleştirin, çözüm yollarını birlikte arayın. Ve en önemlisi: karşı tarafı, sizi dinlemese bile — dinleyin. Bir süre sonra o da sizi dinleyecek.

Elbet çelikten değiliz. Ama farkındalığı yüksek olan bizse, duygularımızı yönetmeyi biz öğrenmeliyiz. İlk çatışmada mükemmel olmak zorunda değilsiniz — birkaç kez denedikten sonra kendi çatışma duruşunuzu geliştirirsiniz.